Łódzki Plan Sprawiedliwej Transformacji – nowe możliwości dla mieszkańców

Województwo łódzkie stoi przed jednym z największych wyzwań w swojej historii. Stopniowe odchodzenie od górnictwa węgla brunatnego i energetyki konwencjonalnej wymaga kompleksowego wsparcia dla ludzi i gmin najbardziej dotkniętych zmianami. Łódzki Plan Sprawiedliwej Transformacji to kluczowy dokument, który ma na celu przekształcenie regionu łódzkiego w sposób zrównoważony i sprawiedliwy. Plan ten nie tylko ma na celu modernizację przemysłu, ale także dbałość o miejsca pracy oraz wsparcie lokalnych społeczności w dostosowywaniu się do nowych realiów. Transformacja regionu łódzkiego to krok ku przyszłości, w której zrównoważony rozwój i ochrona środowiska idą w parze z rozwojem gospodarczym.

Obszar Transformacji – region potrzebujący wsparcia

W grudniu 2022 roku Komisja Europejska zaakceptowała Terytorialny Plan Sprawiedliwej Transformacji Województwa Łódzkiego (TPST WŁ). Dokument ten precyzyjnie wyznaczył Obszar Transformacji (OT) obejmujący 35 gmin z dwóch podregionów: piotrkowskiego i sieradzkiego. To tereny, które przez dziesięciolecia były bezpośrednio związane z funkcjonowaniem kompleksu górniczo-energetycznego w Bełchatowie. Obszar ten zajmuje powierzchnię ponad 3000 kilometrów kwadratowych, co stanowi ponad dwadzieścia procent całej powierzchni województwa. Zamieszkuje go około 400 000 osób, stanowiących siedemnaście procent ogółu mieszkańców regionu. To społeczności, których codzienność, praca i przyszłość były przez lata nierozerwalnie związane z przemysłem węglowym. Teraz stoją przed koniecznością adaptacji do nowej rzeczywistości gospodarczej.

Województwo łódzkie otrzymało blisko trzysta siedemdziesiąt milionów euro z Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji. To ogromne środki, które w perspektywie finansowej obejmującej lata 2021-2027 (fundusze europejskie dla łódzkiego 2021-2027) mają zrekompensować negatywne skutki transformacji energetycznej i stworzyć nowe możliwości rozwoju dla lokalnych społeczności.

Strategia Rozwoju Województwa Łódzkiego 2030 jako fundament działań

TPST WŁ nie powstał w oderwaniu od innych dokumentów strategicznych regionu. Jest on integralną częścią szerszej wizji rozwoju zawartej w Strategii Rozwoju Województwa Łódzkiego 2030, która została uchwalona przez Sejmik Województwa w maju 2021 roku. Strategia ta kompleksowo diagnozuje najważniejsze problemy stojące przed regionem i wskazuje możliwości ich rozwiązania w trzech kluczowych wymiarach: gospodarczym, społecznym i przestrzennym.

Gospodarka w transformacji – nowe szanse dla przedsiębiorców

Pierwszym filarem TPST jest przekształcenie gospodarki regionu. Głównym celem działań w tym obszarze jest dywersyfikacja struktury gospodarczej i tworzenie nowych miejsc pracy w sektorach niezwiązanych z węglem. Środki z Funduszu są przeznaczane na inwestycje w nową infrastrukturę biznesową dedykowaną lokalnym małym i średnim przedsiębiorstwom, wspieranie powstawania nowych firm i rozwoju przedsiębiorczości, a także wsparcie dla badań i innowacji, które są kluczem do konkurencyjności regionu.

Plan zakłada również rozwój nowoczesnych laboratoriów badawczych oraz inwestycje w zaawansowane rozwiązania cyfrowe, które pozwolą firmom z regionu konkurować na równych zasadach z przedsiębiorstwami z bardziej rozwiniętych obszarów kraju i Europy.

Szczególny nacisk położony jest na rozwój odnawialnych źródeł energii i budowę infrastruktury związanej z OZE. Nie bez znaczenia jest także rekultywacja terenów pogórniczych i zagospodarowanie zdegradowanych obszarów, które zyskają nowe funkcje i staną się atrakcyjne dla inwestorów.

Społeczeństwo w transformacji

Drugi filar planu to wsparcie społeczne, które w istocie stanowi serce całego procesu transformacji. W ramach tego filaru finansowane są kompleksowe centra kształcenia zawodowego i ustawicznego, programy szkoleń skierowane bezpośrednio do pracowników sektora energetycznego, kursy przekwalifikowania zawodowego dostosowane do potrzeb lokalnego rynku pracy, studia podyplomowe rozszerzające kompetencje zawodowe oraz profesjonalne doradztwo zawodowe pomagające odnaleźć się w nowej rzeczywistości gospodarczej.

Mieszkańcy mają dostęp do finansowania egzaminów zawodowych, które potwierdzają nowo zdobyte umiejętności. Kluczowym instrumentem wsparcia jest system łódzkich bonów rozwojowych, który stanowi realną pomoc finansową dla osób pragnących podnieść swoje kwalifikacje. Mieszkańcy OT mogą otrzymać dofinansowanie sięgające aż 93% kosztów szkoleń, przy czym maksymalna kwota wsparcia dla jednej osoby wynosi jedenaście tysięcy złotych. Wkład własny uczestnika to zaledwie 7%, co czyni wsparcie dostępnym dla niemal każdego zainteresowanego.

W województwie łódzkim działa kilku dedykowanych operatorów projektów szkoleniowych dla Obszaru Transformacji. Projekt „Mennica Usług Szkoleniowych OT” to inicjatywa realizowana przez Łódzki Dom Biznesu, która ma na celu zmniejszenie negatywnych skutków transformacji gospodarczej w regionie łódzkim. Jest on skierowany do mieszkańców 35 gmin należących do OT, których sytuacja na rynku pracy jest zagrożona. Głównym założeniem jest podniesienie potencjału zawodowego uczestników poprzez dofinansowanie indywidualnie dobranych usług rozwojowych i doradztwa zawodowego. Uczestnicy otrzymują bony szkoleniowe, które mogą wykorzystać na kursy, szkolenia, studia podyplomowe czy doradztwo dostępne w Bazie Usług Rozwojowych (BUR).

Przestrzeń w transformacji – nowa twarz regionu

Trzeci obszar wsparcia koncentruje się na przekształceniu fizycznej przestrzeni regionu. Plan zakłada wspieranie budowy infrastruktury do wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych. Szczególną uwagę poświęca się zagospodarowaniu terenów zdegradowanych, które przez lata eksploatacji węglowej utraciły swój naturalny charakter. Rozwój zielonej infrastruktury oraz kompleksowa rewitalizacja obszarów miejskich i wiejskich mają uczynić region bardziej przyjaznym miejscem do życia.

Plan obejmuje także rozwój infrastruktury wodno-ściekowej, co jest podstawą dla zdrowia publicznego i ochrony środowiska. Niezwykle istotna jest wymiana lokalnego transportu publicznego na zeroemisyjny. Region ma również działać na rzecz przeciwdziałania wykluczeniu transportowemu i cyfrowemu, zapewniając wszystkim mieszkańcom równy dostęp do mobilności i nowoczesnych technologii.

Korzyści środowiskowe transformacji w województwie łódzkim

Plan zakłada znaczące ograniczenie działalności kompleksu górniczo-energetycznego Bełchatów. Wydobycie węgla brunatnego ma zostać zmniejszone, podobnie udział węgla w produkcji energii elektrycznej. Emisja dwutlenku węgla, zostanie ograniczona o około 80%. Realizacja planu przyniesie szeroki pozytywny efekt środowiskowy dla całego regionu. Poprawi się jakość środowiska naturalnego, mieszkańcy będą mogli cieszyć się czystszym powietrzem. Zmniejszy się zanieczyszczenie gleb i wód gruntowych, a cała jakość życia w regionie ulegnie znaczącej poprawie.

Zmiany są rzeczywistością każdego z nas, ważne jest jednak, by wypracować mechanizmy sprawiedliwej transformacji. Taką szansę dla gmin z obszaru piotrkowsko-bełchatowsko-sieradzkiego stwarza właśnie Terytorialny Plan Sprawiedliwej Transformacji i fundusze unijne. Dzięki tym narzędziom przyszłość „regionów węglowych” wygląda pozytywnie. Teraz rolą samorządów, przedsiębiorców, ośrodków akademickich czy organizacji otoczenia biznesu jest wypracowanie projektów, które przekują te szanse w realne projekty. Pieniądze unijne już czekają!